Facilitair & Gebouwbeheer april 2009
Luisteren naar akoestiek.
Akoestiek is niet het eerste waaraan gedacht wordt als een gebouw wordt ontworpen en gebouwd. Ten onrechte, want een goede akoestiek is één van de belangrijkste voorwaarden die een gebouw tot een prettige verblijfplaats maken. De akoestische omstandigheden binnen een kantoor zijn bijzonder belangrijk voor het welzijn van de mensen die er werken. Geluid, ook op een laag niveau, kan al aanleiding zijn voor problemen zoals concentratiestoornissen, vermoeidheid en stress.

Het kantoor verandert
Door de technologische vooruitgang en maatschappelijke veranderingen is de manier waarop wij werken ingrijpend aan het veranderen. Dit zie je terug in het ontwerp en de indeling van kantoren. Door de moderne technologie is een hoge mate van mobiliteit mogelijk. Dit betekent dat mensen kunnen werken op verschillende plaatsen binnen een kantoor, maar ook thuis, onderweg of bij de klant. Daarnaast is ook de aard van het werk veranderd en meer divers geworden. Dit vraagt om een kantoorindeling die beter afgestemd is op de verschillende activiteiten en processen die er plaatsvinden.
Kantoorruimte kost geld, dus is het belangrijk om deze ruimte efficiënt te gebruiken. Door kantoren te voorzien van open ruimtes waarin flexibele werkplekken zijn gecreëerd, bespaart men vele kostbare vierkante meters ten opzichte van de traditionele cellenkantoren.

Ook het gebruik van materialen binnen kantoren verandert. Om een transparant interieur te creëren wordt een modern kantoor tegenwoordig vaak voorzien van grote ramen, hoge plafonds, harde vloeren en materialen als glas, beton en metaal. Dit levert een prachtig interieurbeeld op maar is vaak funest voor de akoestiek.

Hinderlijke nagalm
Bouwkundige akoestiek is voor het eerst onderzocht door de fysicus Wallace Clement Sabine (1868 -1919), een pionier op dit gebied. Sabine toonde aan dat nagalm bepalend is voor de akoestiek van grote ruimtes en dat afhankelijk van de afmetingen en het gebruik van de ruimte, verschillende factoren van belang zijn om een goede akoestiek te realiseren.

In omgevingen waar intensief wordt gewerkt door meerdere mensen, zoals open ruimte kantoren, worden grote hoeveelheden geluid geproduceerd die de ruimte vullen. Bellende collega's, ratelende printers, zoemende computers en druk tikkende medewerkers. Al dit geluid blijft weerkaatsen tegen wanden en objecten in de ruimte en het geluid komt steeds minder sterk terug totdat het uitsterft. Dit verschijnsel wordt nagalm genoemd. Bij een lange nagalmtijd hoort men vele geluiden door elkaar. Zowel direct geluid dat rechtstreeks afkomstig is van de geluidsbron, als weerkaatst geluid. Een lange nagalmtijd verslechtert de mate waarin mensen zichzelf verstaanbaar kunnen maken, de spraakverstaanbaarheid. Om dit te compenseren is men geneigd harder te gaan praten, wat alleen maar weer meer lawaai in de ruimte brengt. Dit wordt ook wel het cocktailparty-effect genoemd. Naast een korte nagalmtijd en een goede spraakverstaanbaarheid is voor kantoren ook akoestische privacy van belang. Het is belangrijk dat een gesprek beperkt blijft tot de deelnemers en dat omstanders zo min mogelijk worden gestoord of afgeleid.

De gevolgen van geluid
Hinderlijk geluid is een grote irritatiebron in open ruimte kantoren. Studies tonen aan dat lawaai in de kantooromgeving bij medewerkers klachten als hoofdpijn, stress en vermoeidheid veroorzaakt. Mensen die last hebben van geluid presteren minder, hun concentratievermogen vermindert en ze gaan meer fouten maken. Uiteindelijk kan dit alles zelfs leiden tot een hogere mate van ziekteverzuim. 

Geluid is ook van invloed op het gedrag van mensen. Als er weinig omgevingsgeluid is gedragen mensen zich rustiger. In een ruimte met veel geluid, geluid dat van alle kanten lijkt te komen, zijn mensen onrustiger en krijgen ze de neiging om harder te gaan praten. Spraak is in open ruimte kantoren het meest storende geluid. Het is dus belangrijk dit geluid en vooral de hinderlijke nagalm uit de ruimte te halen.

Geluidsabsorptie
In een open ruimte kantoor moet het geluid dus worden geabsorbeerd om nagalm tot het juiste niveau te beperken en de spraakverstaanbaarheid en de akoestische privacy van de werknemers te verhogen. Door het toevoegen van geluidsabsorberende materialen wordt de nagalm verminderd en daalt het geluidsniveau in een ruimte. Het concentratievermogen wordt hierdoor vergroot en de mogelijkheid een gesprek te voeren, zonder andere medewerkers in de ruimte hierbij te storen, neemt toe.

De maat voor de heersende galm is de nagalmtijd. De nagalmtijd is de tijd in seconden waarin na het stoppen van de geluidsbron, het geluidsniveau met 60 dB is gedaald. Dit betekent dat hoe meer zachte, absorberende materialen zich in een ruimte bevinden, hoe sneller het geluidsniveau daalt en hoe korter de nagalmtijd is. De gewenste nagalmtijd in een ruimte is afhankelijk van de werkzaamheden, de grootte van de ruimte en het geluidsvolume in de ruimte.

Een prettige werkplek wordt steeds belangrijker
De afgelopen jaren wordt er door werknemers steeds meer belang gehecht aan een prettige en inspirerende werkplek. Om gekwalificeerd en gemotiveerd personeel te kunnen aantrekken en behouden, is het voor bedrijven belangrijk om een aansprekende werkplek te kunnen bieden. Naast de motivatie van de werknmers kan een goed doordachte kantoorinrichting ook bijdragen aan verhoging van de productiviteit. Bedrijven en instellingen tonen dan ook een toenemende belangstelling voor de kwaliteit van de werkomgeving van kantoormedewerkers. Dit betekent dat er de afgelopen tijd steeds meer geld werd uitgegeven aan de inrichting van kantoorruimtes. Hierbij valt te denken aan verlichting, groenvoorziening, ergonomisch meubilair, luchtkwaliteit maar zeker ook aan akoestische voorzieningen.

Akoestische kantoorinrichting
Geluidsabsorberend materiaal kan op verschillende manieren in een kantoor aangebracht worden. Je kunt hierbij denken aan vloerbedekking, plafonds maar ook aan kantoormeubilair. Het is mogelijk om kasten van geluidsabsorberend materiaal te voorzien waardoor zij de geluidsoverlast reduceren en zorgen voor een hoge mate van akoestisch comfort. Ook bureauschermen en scheidingswanden zijn hiervoor zeer geschikt. Omdat deze elementen dichtbij de geluidsbron worden geplaatst, hebben zij veel invloed op de akoestiek van de ruimte en zijn dan ook uiterst effectief als het gaat om het beheersen van geluid.

Naast hun akoestische eigenschappen heeft geluidsabsorberend kantoormeubilair ook een belangrijke functie als ruimtescheidend object. Kasten, bureauschermen en scheidingswanden zorgen voor beslotenheid zonder dat het gevoel van de ruimte wordt aangetast. Dit biedt medewerkers de privacy waar zij in open ruimte kantoren veelal behoefte aan hebben.

Auteur: Ellen Visch
Ellen Visch is als Manager Marketing & Communicatie werkzaam bij Voortman Kantoormeubelen in Purmerend.